De narcistische persoonlijkheidsstoornis

Narcist! Het klinkt als een scheldwoord bedoeld voor diegene die zich presenteert als bijzonder getalenteerd, met buitengewone prestaties. Toekomstplannen zijn steeds groots. Privileges (en aanzienlijk minder plichten) lijken vanzelfsprekend. De narcist voelt zich verheven boven de ander. Slechts de happy few, begenadigd met net zulke unieke eigenschappen, krijgen de kans tot de intimi te gaan behoren. Er hoeft maar het minste of geringste te gebeuren of de ander die eerst geïdealiseerd werd, heeft afgedaan. Aan de omgeving worden hoge eisen gesteld. Mensen met narcistische problematiek llijken haast verslaafd aan bewondering en aandacht. Diep vanbinnen zijn ze echter vaak eenzaam, maar stuit de buitenwereld eerst op dat opgeblazen zelfbeeld. Maar wat daarachter schuilgaat, is minstens even belangrijk om ten volle te begrijpen wat narcistische persoonlijkheidsproblematiek betekent en wat de behandeling tot zo’n ingewikkeld proces maakt.

Mensen met narcistische problematiek zijn zeer gevoelig voor krenking, afwijzing. Kritiek ervaren ze niet als een opmerking over een aspect van hun doen en laten. Nee, het komt binnen als een meedogenloos onderuithalen van henzelf als persoon. Narcisme kunnen we zien als een continuüm, maar ook als twee zijdes van dezelfde medaille. Grandiositeit, arrogantie aan de ene kant; extreme minderwaardigheid, onzekerheid aan de andere kant. Bij mensen met narcistische persoonlijkheidsproblematiek zien we hardnekkige patronen die ervoor dienen een gevoel van eigenwaarde in stand te houden of veilig te stellen. Falen kan leiden tot een sterke angst door de ander te worden gezien als slecht of fout. Ze reageren vaak met woede, maar verbergen daarmee hulpeloosheid, onmacht, onaantrekkelijkheid, inferioriteit en schaamte. Ook sterke afgunst kan opspelen; de ander bezit datgene (talent, partner, aandacht, baan) wat hij/zij meent tekort te komen. Dat kan leiden tot heftige agressieve gevoelens.

Mensen met narcistische problematiek streven hoge idealen na, waarmee ze hun eigen val creëren. Falen ligt op de loer en is haast niet te voorkomen. De reactie kan zijn dat ze de mislukking wijten aan iets anders dan zichzelf, of ze reageren met een depressie en zitten somber thuis na afloop van een gebeurtenis waardoor ze opnieuw intens gekwetst zijn. Mensen met narcistische problematiek kampen met problemen in intieme relaties. Vaak lopen ze aan tegen het feit dat ze de ander niet onvoorwaardelijk en kritiekloos in hun leven kunnen toelaten. Ze hebben moeite om echte diepgaande intimiteit te verdragen waarbij ze ook klein en kwetsbaar mogen zijn. Alles staat in het teken van de eigen behoefte aan waardering. Mensen met narcistische problematiek kampen met extreme emoties (afgunst, onvolmaaktheid, minachting, woede, minderwaardigheid) die ze omwille van de heftigheid liever buiten de beleving houden.